Khi Windows gặp lỗi (treo máy, màn hình xanh, hoặc ứng dụng không mở được), thay vì cài lại Win ngay lập tức, bạn có thể sử dụng các công cụ "tự chữa lành" có sẵn. Dưới đây là quy trình chẩn đoán và sửa lỗi chuyên nghiệp:
1. Bộ lệnh "Thần thánh" để sửa file hệ thống
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất khi Windows hoạt động không ổn định. Nó sẽ quét và tự động thay thế các file hệ thống bị hỏng.
- Nhấn phím
Windows, gõ cmd, chuột phải chọn Run as Administrator. - Gõ lệnh sau và nhấn Enter:
sfc /scannow(Đợi máy quét 100%, nếu có lỗi nó sẽ tự sửa). - Nếu lệnh trên không sửa hết lỗi, dùng tiếp lệnh sửa lỗi chuyên sâu (cần có internet):
DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
2. Kiểm tra lỗi Ổ cứng (Check Disk)
Nếu máy hay bị treo đứng (freeze) hoặc load ứng dụng rất chậm, có thể ổ cứng đang bị lỗi phân vùng.
Cách làm: Trong cửa sổ CMD (Admin), gõ:
chkdsk C: /f /rHệ thống sẽ hỏi bạn có muốn quét khi khởi động lại không, gõ Y rồi khởi động lại máy. Windows sẽ kiểm tra và cô lập các điểm lỗi trên ổ đĩa.
3. Sử dụng công cụ chẩn đoán có sẵn (Troubleshooters)
Windows có các bộ công cụ sửa lỗi tự động cho từng bộ phận riêng biệt (Wifi, Âm thanh, Máy in, Windows Update).
- Vào Settings > System > Troubleshoot.
- Chọn Other troubleshooters.
- Nhấn Run bên cạnh bộ phận đang gặp lỗi. Windows sẽ tự tìm nguyên nhân và đưa ra nút "Apply this fix" để sửa.
4. Chẩn đoán lỗi RAM (Windows Memory Diagnostic)
Nếu máy bạn bị "Màn hình xanh chết chóc" (BSOD) thường xuyên, rất có thể do RAM bị lỗi.
- Nhấn
Windows + R, gõmdsched.exevà nhấn Enter. - Chọn Restart now and check for problems.
- Máy sẽ khởi động lại vào một màn hình xanh biển để kiểm tra RAM. Nếu có dòng chữ màu đỏ hiện lên, nghĩa là RAM của bạn đã bị hỏng vật lý và cần thay thế.
5. Xem lịch sử lỗi với Reliability Monitor
Thay vì đọc những dòng mã khó hiểu trong Event Viewer, công cụ này cho bạn cái nhìn trực quan về "sức khỏe" máy tính theo biểu đồ thời gian.
Cách mở: Nhấn Start, gõ "Reliability" và chọn View reliability history.
Bạn sẽ thấy các biểu tượng dấu X đỏ. Nhấp vào đó để biết chính xác ứng dụng nào đã làm sập hệ thống vào ngày hôm đó.
6. Cứu vãn hệ thống với System Restore
Nếu máy vừa bị lỗi sau khi bạn cài một phần mềm hoặc driver nào đó, hãy "du hành thời gian" về lúc máy còn tốt.
- Gõ "Create a restore point" vào thanh tìm kiếm.
- Chọn nút System Restore.
- Chọn một thời điểm (ngày/giờ) trước khi máy bị lỗi và nhấn Next. Máy sẽ quay lại trạng thái hoàn hảo tại thời điểm đó mà không mất dữ liệu cá nhân của bạn.
7. Giải mã lỗi "Màn hình xanh" (BSOD)
Mỗi khi bị màn hình xanh, sẽ có một mã lỗi (ví dụ: CRITICAL_PROCESS_DIED, DPC_WATCHDOG_VIOLATION).
Mẹo: Hãy dùng điện thoại chụp lại mã này hoặc mã QR trên màn hình. Sau đó tìm kiếm mã đó trên Google để biết chính xác linh kiện hay phần mềm nào đang "gây hấn".
Lời khuyên: Nếu tất cả các cách trên đều thất bại, bạn có thể dùng tính năng "Reset this PC" trong Settings. Nó cho phép cài lại Windows nhưng vẫn giữ nguyên toàn bộ file cá nhân của bạn.
