Để tối ưu hệ thống Windows đạt hiệu suất cao nhất, bạn cần thực hiện một chiến dịch "tổng vệ sinh" từ phần cứng đến phần mềm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng bước để biến chiếc máy tính chậm chạp trở nên mượt mà hơn.
1. Kiểm soát các ứng dụng "chạy ngầm"
Tắt ứng dụng khởi động (Startup Apps): 1. Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager.
2. Chọn tab Startup apps.
3. Kiểm tra cột Startup impact. Những app nào có mức "High" mà bạn không dùng ngay khi mở máy (như Spotify, Steam, Cortana, OneDrive), hãy chuột phải và chọn Disable.
Chế độ hiệu quả (Efficiency Mode): Trong Task Manager, nếu thấy ứng dụng nào đang ngốn quá nhiều CPU/RAM, bạn có thể chuột phải vào nó và chọn Efficiency Mode. Windows sẽ giới hạn mức độ ưu tiên tài nguyên cho app đó để dành sức mạnh cho các tác vụ bạn đang trực tiếp sử dụng.
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến máy tính khởi động chậm và bị lag khi mới mở máy.
2. Dọn dẹp bộ nhớ và File rác (Disk Cleanup)
Sử dụng Storage Sense:
Vào Settings > System > Storage. Bật Storage Sense. Công cụ này sẽ tự động xóa các file tạm của ứng dụng và file trong Thùng rác định kỳ.
Dọn dẹp sâu với Disk Cleanup:
Chọn ổ C và nhấn OK.
Nhấn vào nút Clean up system files (để xóa các bản cập nhật Windows cũ - thứ thường chiếm hàng chục GB).
Tích chọn tất cả các mục và nhấn OK để xóa.
Khi ổ cứng (đặc biệt là ổ C) bị đầy, hệ thống sẽ không có không gian để tạo file tạm, dẫn đến treo máy.
3. Tối ưu hóa cài đặt Hiệu suất (Performance Options)
Windows mặc định có rất nhiều hiệu ứng chuyển động đồ họa đẹp mắt, nhưng chúng lại tiêu tốn tài nguyên GPU/CPU.
Nhấn phímWindows, gõ "Appearance" và chọn Adjust the appearance and performance of Windows.Trong tab Visual Effects, chọn dòng Adjust for best performance.
Mẹo nhỏ: Nếu bạn thấy chữ bị mờ sau khi chọn, hãy tích lại vào mục "Smooth edges of screen fonts" để giữ cho văn bản dễ đọc.
4. Kích hoạt chế độ "Đỉnh cao hiệu suất" (Ultimate Performance)
Mở Start, gõ cmd, chuột phải chọn Run as Administrator.
Dán dòng lệnh sau và nhấn Enter:
powercfg -duplicatescheme e9a42b02-d5df-448d-aa00-03f14749eb61
Sau đó, vào Settings > System > Power & Battery. Trong mục Power mode, chọn Best performance (hoặc vào Control Panel để chọn Ultimate Performance vừa mở khóa).
Windows có một chế độ ẩn giúp phần cứng luôn chạy ở mức tối đa (chỉ nên dùng khi cắm sạc cho laptop hoặc dùng máy tính bàn).
5. Kiểm tra sức khỏe ổ cứng và Chống phân mảnh
Với ổ HDD: Việc chống phân mảnh là bắt buộc. Gõ "Defragment" vào thanh tìm kiếm và chạy công cụ Optimize Drives.Với ổ SSD: Tuyệt đối KHÔNG chống phân mảnh (Defragment) vì sẽ làm giảm tuổi thọ SSD. Windows sẽ tự động dùng lệnh Trim để tối ưu SSD, bạn chỉ cần nhấn nút "Optimize" trong bảng công cụ trên là đủ.
6. Cập nhật Driver và Windows thường xuyên
Driver lỗi thời là nguyên nhân hàng đầu gây ra lỗi màn hình xanh hoặc xung đột phần cứng.
VàoSettings > Windows Update và kiểm tra cập nhật thường xuyên.Đặc biệt lưu ý cập nhật Driver Card đồ họa (Nvidia/AMD/Intel) từ trang chủ của hãng để chơi game và làm đồ họa mượt hơn.
7. Giải pháp phần cứng (Nếu các cách trên không hiệu quả)
Nếu máy bạn đã quá cũ (hơn 5 năm), phần mềm chỉ có thể giúp ích một phần. Hãy cân nhắc 2 nâng cấp "đáng tiền" nhất:
Nâng cấp SSD: Thay ổ HDD bằng SSD sẽ giúp máy khởi động từ 1 phút xuống còn 10 giây.